همایش «اکران فیلم خارجی: فرصت ها و تهدیدها برای سینمای ملی» برگزار شد
با حضور مدیران فرهنگی و سینمایی، نمایندگان صنوف سینما و استادان داخلی و خارجی، همایش «اکران فیلم خارجی: فرصت ها و تهدیدها برای سینمای ملی» در روز یکشنبه ۵ اردیبهشت جاری در دانشکده سینما و تئاتر دانشگاه هنر برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه هنر در این همایش دکتر حسام الدین آشنا (مشاور فرهنگی رییس جمهور و رییس مرکز بررسی های استراتژیک)، دکتر حجت الله ایوبی (رییس سازمان سینمایی)، مهندس محمدرضا جعفری جلوه (مدیر شبکه دو و معاون سابق سینمایی)، محمد حمزه زاده (مدیرعامل سازمان توسعه سینمایی سوره)، مرتضی رزاق کریمی(معاون فرهنگی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی)،علیرضا قاسم خان(معاون پژوهشی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی)، محمدعلی سجادی (نماینده کانون کارگردانان)، علی سرتیپی (نماینده پخش کنندگان)، رضا سعیدی پور (مدیر سینما آزادی)، منوچهر شاهسواری (نماینده تهیه کنندگان)، جعفر صانعی مقدم (مدیر برنامهریزی و کنترل پروژه جشنواره جهانی فیلم فجر)، عبدالله اسفندیاری (بازرس خانه سینما)، دکتر سرگئی کاپتریف (استاد سینما از روسیه)، دکتر اوزگو پازن (استاد سینما از ترکیه)، دکتر عبدالحسین لاله و جمعی از مسئولان، استادان و دانشجویان دانشگاه هنر شرکت داشتند.
بنابراین گزارش در ابتدای همایش، دکتر اکرمی رئیس دانشگاه هنر ضمن خوشامدگویی به مدیران فرهنگی و همگی حاضران، از توجه دانشکده سینماوتئاتر به مسائل پراهمیت فرهنگی ابراز خرسندی کرد و افزود: مقوله سینما، تأثیری ملی و جهانی دارد و می تواند در بسیاری از مسائل فرهنگی راهگشا باشد. دانشکده سینماوتئاتر نیز با وجود گذشته ای پرافتخار، هرچند به لحاظ امکانات و فضا مهجور مانده است اما حق بزرگی بر صنعت سینمای کشور دارد. برگزاری اینگونه همایش ها ضمن بررسی مسائل و مشکلات جدی سینمای ایران، فرصتی برای مسئولان فراهم می آورد که به اهمیت و جایگاه این دانشکده نیز توجه بیشتری بکنند.
در ادامه دبیر علمی همایش دکتر شهاب اسفندیاری عضو هیات علمی و مدیر گروه سینما در دانشگاه هنر، این همایش را نقطه آغازی برای بررسی های عمیق تر و حل یکی از گره های کور سینمای ایران دانست و نکاتی پیرامون صنعت سینمای جهان و نمونه هایی از کشورهای موفق در حفظ سینمای ملی و اکران موفق فیلم خارجی ارائه نمود.
نتایج بررسی وضعیت اقتصادی و سیاست های سینمایی ١٠ کشور مختلف جهان که توسط گروهی از دانشجویان کارشناسی ارشد دانشکده سینماوتئاتر انجام شده بود بخش دیگری از همایش بود که به صورت پوستر اینفوگرافی توسط دانشجویان به نمایش درآمد و مورد استقبال مدیران فرهنگی حاضر در همایش شد.
حجت الله ایوبی رئیس سازمان سینمایی کشور به عنوان سخنران بعدی همایش با اشاره به اینکه بهره بردار اصلی این برنامه سازمان سینمایی است، گفت: سازمان سینمایی هنوز در خصوص موضوع اکران فیلم خارجی در کشور به جمع بندی نرسیده و سیاست دقیقی درباره اکران فیلم های خارجی ندارد، اما در این باره پژوهش ها و تحقیقهای زیادی انجام شده و بعد از این جلسات به جمع بندی می رسیم.
وی با تاکید بر اینکه نباید خودمان را از تولیدات جهانی محروم کنیم، افزود: روی کروه زمین سالانه ۶ هزار فیلم تولید می شود که اگر ۵ درصد آنها ارزشمند باشند هم نمیتوانیم آنها را نادیده بگیریم و باید تولیدات خوب و درست بشری را ببینیم. همچنین سینما صنعتی نیست که از میان برود و همیشه باقی میماند.
ایوبی در ادامه با اظهار اینکه دولت در کنار سینمای کشورها حضور دارد، عنوان کرد: کشور فرانسه مالیات بر فروش بلیت فیلمهای خارجی را استفاده میکند و با اینحال ۵۰ سال است که سینمای فرانسه با این اصل پیش میرود که سینمای ملی خودش را در مقابل هالیوود زنده نگه دارد و از همین رو اکران و نمایش فیلمهای خارجی در شرایط محدود و مشخصی رخ میدهد.
وی همچنین افزود: در کشور ما هم باید به همین شکل باشد که فیلمهای خارجی در کشور اکران شوند و کار خودشان را انجام دهند و سینمای ملی هم که همیشه مانند فرزند ناخوانده بوده، جایگاه خود را حفظ کند. نباید با ترس و واهمه به اکران فیلم خارجی نگاه کنیم و همیشه نگران اتفاقهایی باشیم که نیفتاده است.
وی در بخش دیگری از صحبتهایش تاکید کرد: باید بدانیم این سینما فرزندِ خواسته جمهوری اسلامی ایران است و هوشمندانه در زمینه سیاست گذاری آن کار کنیم و به رابطه مهم میان دولت و سینما توجه زیادی داشته باشیم. به همین دلیل ما از این دانشکده ۵۰ ساله کمک میخواهیم که به ما بگویند رابطه میان دولت و سینما باید چطور باشد، کجا باید حضور داشته باشیم و کجا نباید حضور داشته باشیم، به مشورتهای شما نیاز داریم تا هم از محصولات خارجی استفاده کنیم و هم بتوانیم سینمای خودمان را حفظ کنیم.
دکتر حسام الدین آشنا مشاور فرهنگی رییس جمهور نیز در سخنان خود ابتکار برگزاری همایش حاضر همزمان با سی و چهارمین جشنواره جهانی فیلم فجر برای بحث و گفت وگوی چندجانبه بین اصحاب هنر، دانش، صنعت و اقتصاد سینما را شایسته تقدیر دانست و گفت: این گردهمایی فرصت و تمرین مناسبی برای دستیابی به چشماندازهای جدید در طرح و حل مسایل مختلف کشور است؛ چیزی که در مقطع کنونی شدیداً به آن نیاز داریم. نه فقط از آن رو که مسایل حل ناشده زیادی فراروی تصمیمگیران و دولتمردان قرار گرفته است، بلکه به این دلیل که مجال و فرصت آزمون و خطا و شکست نیز به پایان رسیده است.
دکترآشنا افزود: شاید تا چند دهه قبل در ایران توجه به ابعاد غیرهنری سینما جدی گرفته نمی شد. اما امروزه تایید وجوه هویتی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و … سینما به زحمت و تلاش زیادی نیاز ندارد. در واقع به موازاتی که تکنیک و تحول تکنیکی خود را بر ساختار و فرم فیلمها تحمیل کرده است، محتوا نیز تحت تاثیر تنوع گفتمانی، تحول، تنوع و تکثر پیدا کرده و نتیجه، سینمایی است که مرزهای سنتی از قبیل زبان، جغرافیا و … را در نوردیده است.
مشاور رئیس جمهوری در ادامه گفت: آنچه از مرور سوابق تصمیمگیری در موضوع اکران فیلم خارجی در کشور حاصل میشود آن است که دو رویکرد کاملا متمایز پیش و پس از انقلاب اسلامی در زمینه واردات فیلم قابل مشاهده است؛ اکران فیلمهای هندی، آمریکایی و مصری در دهه ۱۳۴۰ و فیلم های هنگکنگی، ایتالیایی و هندی در دهه ۱۳۵۰ توسط بخش خصوصی به تضعیف یا توقف تولید فیلم داخلی در سال ۱۳۵۶ (تولید ۸ تا ۹ فیلم) منتهی شد.
آشنا خاطرنشان کرد: با پیروزی انقلاب، دولت با تأسیس بنیاد سینمایی فارابی ورود و اکران فیلمهای خارجی را که غالبا محصول اروپای شرقی بودند به انحصار خود درآورد. نمایش عمومی فیلم های خارجی با ظهور سیستم های نمایش خانگی و اعمال محدودیتهای بیشتر از جانب امور سینمایی کشور، آهسته آهسته تقریبا به فراموشی کامل سپرده شد. کم شدن توجه به نمایش عمومی فیلم های خارجی و رونق تولید فیلم های بلند ایرانی در دهه های ۷۰ و ۸۰ به علاوه محدودیت ظرفیت سالن های نمایش، باعث دور ماندن فیلمهای خارجی از سینمای ایران شد و در نهایت اینکه آنچه امروز شاهدش هستیم اکران فیلمهای خارجی به صورت تکسانس و تنها در برخی از پردیسهای تهران و برخی سینماهای شهرستانها است.
ایشان افزود: نتایج واقعی سیاست محدودسازی شدید اکران فیلمهای خارجی چه بوده است؟ آیا واقعا مردم در طول ۳۸ سال گذشته فیلم خارجی ندیدهاند؟ پاسخ منفی است. اولاً تلویزیون تنها پخش کننده رسمی و انحصاری فیلمهای سینمایی خارجی بوده است. پس، فیلمهای سینمایی خارجی اکران نشدهاند نه اینکه نمایش داده نشدهاند.
دکتر آشنا گفت: بنابراین سیاست رسمی، نمایش انحصاری بوده است نه نمایش ندادن فیلم خارجی. مشکل پرده عریض بوده است نه صفحه کوچک. مشکل بخش خصوصی و رقابتی بوده است نه بخش دولتی و انحصاری. به این ترتیب، تلویزیون به ابزار سیاستگذاری برای سینما نیز بدل شده است. ساز و کار تصمیمگیری در تلویزیون برای نمایش فیلم و سریال در تلویزیون نیز نه دموکراتیک و نه کارشناسانه و نه رقابتی است. چند نفر در تلویزیون درباره هدایت سلیقههای مردم و واداشتن ایشان به حضور در یک بازار انحصاری تصمیم گرفتهاند. به این ترتیب بود که تهاجم فرهنگی صنعت سینمایی و سریالسازی ژاپنی، هندی، کرهای و چینی از طریق تلویزیون در ذهن مخاطبان شکل گرفت. این انحصار بی شباهت به انحصار در خودروسازی ایران نیست و پیامدهای آن نیز به پیامدهای خودروسازی انحصاری شباهت دارد.
ثانیاً، از نوارهای بتاماکس تا وی اچ اس، از سیدی تا بلوری، از اینترنت کمسرعت تا اینترنت پرسرعت، همگی در خدمت انتقال آخرین دستآوردهای هنری و صنعتی سینمای جهان به مردم بودهاند. صنعت و اقتصاد زیرزمینی تهیه، زیرنویس، دوبله کردن، تکثیر، توزیع، آرشیو و نقد سینمای خارجی بنا شدهاند. منتقدان در چهار دهه گذشته در مجلات تخصصی و عمومی در شرح و نقد فیلمهایی مینوشتهاند که مردم قانوناً مجاز به دیدن آنها نبودهاند. پس ما سیاست الزامآوری را اعمال کردهایم که برای هیچ کس الزامآور نبوده است.
به گفته وی، بخش خصوصی به عوض فعالیت در صنعت قانونی سینما، وارد صنعت غیر قانونی ای شده است که علاوه بر آنکه در گذشته و امروز مالیات نمیپردازد و تحت نظارت نیست، بلکه یک شبکه و صنعت غیررسمی و منافع سازمانیافته در این عرصه ایجاد شده است که امروز در مقابل اصلاحات لازم برای ساماندهی به اقتصاد سینما مقاومت میکند. دولت با این سیاستگذاری صرفاً به ایجاد میراث نهادی مضر و مقاوم در مقابل اصلاحات اقدام کرده و تنها خود را از نظارت و دستیابی به منابع مالیاتی، اشتغالزایی، و رضایت عمومی ناشی از مشارکت گستردهتر مردم در حیات فرهنگی محروم ساخته است. این مصداق اتم خوردن همزمان چوب و پیاز است.
مشاور فرهنگی رییس جمهوری گفت: سیاست انزوا به عنوان یک راهبرد فرهنگی، دو سویه داشته است. این سیاست از یک سو مانع حضور سینمای ایران در جهان شده و از سوی دیگر تلاش کرده که مانع از حضور سینمای جهان در ایران شود. این سیاست در ممانعت از رشد سینمای غیرجشنوارهای ایران در جهان کاملاً موفق بوده است و در ممانعت از حضور سینمای جهان در زیستجهان ایرانی کاملاً شکست خورده است. همه مسأله این است که گروهی نخواستند ایرانیان، دنیای بیرون را از زاویهای متفاوت از زاویه نگاه ایشان ببینند، اما موفق نشدند. این سیاست در قبال کتاب، مجله، ادبیات و سایر محصولات فرهنگی نیز اعمال شده است لیکن هرگز مردم را از دسترسی به بخشهای زیادی از تولید فرهنگی خارجی بازنداشته است.
وی افزود: این ناکامی به عدم رشد سینمای ایران در جهان، حضور غیرشفاف سینمای جهان در ایران، شکلگیری اقتصاد غیررسمی فیلم، شکلگیری ذائقه و عادات فرهنگی نامناسب در مردم از جمله عادت کردن به دیدن فیلم غیرمجاز، و در دسترس قرار گرفتن سخیفترین بخش سینمای خارجی در ایران منتهی شد.
او افزود: اتخاذ و عملی کردن سیاست اکران فیلم خارجی مانند هر سیاست دیگری دارای ابعاد و آثار متفاوتی است. این اقدام میتواند به افزایش گرایش مخاطبان سینما به این هنر و آشتی آنها با سینما منتهی شود. از حیث محتوی، ورود و اکران فیلمهای خارجی به توسعه و تنوع ژانرهای تولید فیلم در کشور کمک کند و از طریق افزایش انتخاب تماشاگران به رغبت بیشتر آنان به سینما یاری رساند.
آشنا گفت: رفع انحصار اکران از دیگر فواید این سیاست است. اکران فیلمهای خارجی نه تنها از طریق مقایسه شدن فیلمهای استاندارد و با کیفیت جهانی با فیلمهای ایرانی میتواند به تولید و توزیع و ارتقا سطح سواد بصری مخاطب کمک کند بلکه میتواند باعث افزایش کیفیت تولیدات داخلی نیز بشود و تهیه کنندگان را به رعایت اصول کیفی فیلمسازی الزام بیشتری بخشد. در عین حال میتوان با اکران رسمی فیلمهای خارجی سود حاصل از گردش مالی آنرا در اقتصاد به جریان انداخت و از قاچاق فیلم توسط قاچاقچیان جلوگیری کرد.
آشنا گفت: با توجه به محدودیتهای مورد اشاره در عرصه های زیرساختی (کمبود سالن)، عرصه فرهنگی (عدم تناسب محتوا و فرم فیلمهای روز جهان با فرهنگ کشور)، عرصه حقوقی (عضو نبودن ایران در کنوانسیون های مرتبط با کپی رایت) و همچنین عرصه مدیریتی (انتخاب فیلمهای بی کیفیت برای اکران) ضروری است که اتخاذ هر رویکردی در این خصوص با تمهیدات دقیق و کارشناسی در هر یک از بخش های مورد اشاره باشد. علاوه بر این، راهبرد اتخاذ شذه باید دارای انعطافپذیری باشد و قابلیت تطبیق با سایر عناصر زمانی و فرهنگی و اجتماعی و سیاسی را داشته باشد.
او ادامه داد: آزادسازی مدیریتشده نمایش و اکران فیلمهای خارجی، مستلزم نظارت فعال بر کیفیت فرهنگی فیلمهای خارجی نیز هست. نهادی که میخواهد چنین نظارتی را اعمال کند باید ماهیت فرهنگی، و دغدغههای نظارتی آن فراتر از معیارهای دولتی باشد و مستقل از گروههای ذینفع و دولت در عرصه سینما باشد. شکل دادن به این نهاد تنظیمگر یا رگولاتوری، احتمالاً مهمترین چالش سیاستگذاری و اجرا در عرصه نمایش و اکران فیلم خارجی است.
آشنا گفت: این نهاد ملی باید با تصویب مجلس ولی مستقل از دولت و بخش تجاری، ولی معتبر و دارای سرمایه اجتماعی تشکیل شود تا بتواند با بیطرفی مجری یک سیاست فرهنگی متوازن و متناسب با شرایط بینالمللی جهان امروز باشد. این نهاد ملی و مدنی میتواند بر اساس مشارکت منتقدان و محققان سینمایی، متخصصان رسانهها و ارتباطات، انجمنهای علمی حوزه ارتباطات، سینما، روانشناسی، جامعهشناسی، علوم تربیتی، دینی و اقتصادی، نمایندگان دولت، قوه قضائیه و مجلس، و بخش خصوصی سینما تشکیل شود. چنین ترکیبی میتواند جایگزینی برای شورای عالی سینمایی سیاستزدهای باشد که متأسفانه از ابتدا مرده متولد شد.
در ادامه همایش، پنل های تخصصی با حضور شرکت کنندگان پیرامون موضوعات تخصصی با محور اکران فیلم خارجی برگزار شد.
